14 décembre 2004
001 - Algemeenheid - Messor barbarus
MESSOR BARBARUS
2003 – 2011
Door Robert, Helsen
(bob.be)
(FR)- Franse Versie (België) : http://www.messorbe.canalblog.com
(NL)- Nederlandse Versie (België) : http://www.messornl.canalblog.com.
MIEREN - MESSOR BARBARUS
De koninging komt uit een bruidsvlucht van de maand oktober 2003
Afkomstig : FRANKRIJK.
Ontvangst op maandag 20 december 2004 te Ronse /Oost-Vl. BELGIE
MESSOR BARBARUS
- Deze soort wordt gewoonlijk « graanmier » genoemd, woont voornamelijk in de Middellandse kuip. De koloniestichter, geobserveerd in gevangenschap in een pleisternest, type “Janet”. Mijn Babarus koningin bracht haar eerste gevangenschapjaar door in een proefbuis, voor te produceren, een jaar later, een mooie kleine kolonie, bestaat uit zestigtal werksters. De originaliteit van deze soort is haar voedingsgedrag: zij voedt zich uitsluitend met granen. De afwezigheid van trophallaxie is vervangen door een gemeenschappelijk provianderingsysteem en voorverteren van het voedsel. De Messor barbarus mier hoort bij de grote familie van de “Myrmicinae” allen hebben een angel en hun poppen zijn steeds naakt. Deze monogyn maatschappij, leeft in kalkrijke streken, en bevat, onder andere, weinig behaarde werkers waarvan de gestalte varieert van 3,8 tot 12mm. De koningin, zwart gekleurd, soms de kop donker bruin rood, kan 14 mm bereiken, maar die van mijn is volledig zwart.
De mannetjes meten tussen 8 en 9 mm. De werksters zijn polymorfe: de kleinste wordt “minor” genoemd. Wij hebben ook de “media” en de grootste is “major”.
20 décembre 2004
Document I - onder de insekten.
Indeling van onze "Barbarus" onder de insekten.
.
002 - Expeditie en ontvangst
- maandag 20 décember 2004 – (REF20041220.OB01.)
.
.
Expeditie buisje, bevat de Barbarus kolonie
De verzending van de mierenkolonie wordt onder een licht gekartonneerde omslag gedaan, en opgestuurd, de woensdag 15 december 2004, [( La Gorgue (Frankrijk) departement 59 Noord )] door Dominique Dewulf. Ik was bang voor het weekend, de weerberichten hadden een belangrijke daling van de temperatuur voorspeld, met een minimum van -5 ’s nachts !... Een ramp in het vooruitzicht : ik dacht ze dood te ontvangen ! Maandag, vijf dagen later, na mijn grootste verbazing, waren zij allemaal intact en in volle conditie. Daarna, de verplaatsing van de kolonie, naar het pleisternest verloopt heel snel : een klein halfuurtje. Eerst in de verbindingskamer, aan het uitgangbuisje, dan snel naar de overkant, een andere verbindingskamer gebruikt op het ogenblik als verluchtingsysteem van het nest.
Deze plaatsen zijn dieper maar dan ook veiliger voor de kleine mierenkolonie. Het nadeel, zeker en vast, de observatie is er moeilijk, en de foto opnamen zijn er delicaat. Daarna, het verdelen van een vloeibare suiker (te vermijden) en granen, werd uitgevoerd : de “Barbarus” overhaasten zich zowel op de vloeibare als op het vastvoedsel, vooral het vloeibare. Er is geen trophallaxie bij deze soort, ik was erg verwonderd van dit gedrag na zo een lange reis in de koude,het vriezen, maar vooral het moeilijke vervoer. Vergeten we niet de aanpassing aan een nieuw nest. ‘s Avonds gaat het transport van granen gewoon verder ondanks de 12°. Verbazend was dat er 5 werksters zich bevonden in het verzamelgebied (jachtgebied) : ze bleken verloren. Ik heb ze dan maar in de verbindingsbuis naar het nest geplaatst en deze laatste gesloten met een wattenstopsel.
.
.
Kunstmatig nest in plaaster.
Afmetingen zijn 37cm x 57cm.
21 décembre 2004
003 - OVERWINTERING
.
Het verzamelgebied & pleisternest
.
.
Overwintering ! 2004 - 2005
- Dinsdag 21 décember 2004 – (REF20041221.OB02.)
.
Overwintering, ja !...Alles is rustig, zeg maar liever dat de kolonie langzaam evolueert, maar voor mij, is zij nog niet in een volledige winterslaap : er zijn voordurend werksters op watten met vloeibare suiker doordrongen in het buisje. Zij blijven zich dus voeden. Ik heb, tijdelijk, deze gevulde buis gehouden van de geuren van de kolonie, aangezien de koningin en haar meisjes er meer dan een jaar hebben geleefd. Alle werksters zijn daarin geboren (ik denk het toch). Zij keren en bezoeken voordurend deze plaats, al hoewel dat het nest geweldig groot is volgens het aantal bewoners. Het verzamelgebied is klaar : een plexiglasterrarium heeft een afmeting van L.40 x b.22 x h.25 cm, de bodem in pleitster en versiert door een klein steentje. Ik heb een foto van de koningin genomen en één andere met granen opgestapeld in een kamer van het plaasternest. De uitgang, naar het jachtgebied is gesloten, bang dat de werksters zich daar in kwijtraken. Ik heb wel liever dat zij eerst hun feromonen in het buisje doordringen voordat ik ze definitief loslaat in het terrarium. Het is ook wel te koud. Het buisje (darm) heeft een binnendiameter van 8 mm. (8/14).
22 décembre 2004
004 - Overwintering 1
- Woensdag 22 december 2004 – (REF20041222.OB03.)
.
.
Granen naast de larven
.
- De werksters voeden zich nog altijd met doorweekte watten met suiker, maar ze zijn heel bang (vergelijking gedaan met de soorten geobserveerd, vroeger, ook gehouden in gevangenschap. Mijn eerste pleisternest werd gemaakt rond ongeveer 1962. Mijn allereerste mierenkolonie geplaatst in een aquarium, dateert van 1958). Op de foto van deze dag, hier onderaan, kunnen wij merken dat de koningin en de werksters zich voeden met kleine en sferische zwart granen. Die zaden zijn afkomstig van een mengsel bestemt voor tortelduifjes. Het zijn, de kleinste van het zakje die zij ook eerste oprapen. Ik observeer ook, een eitje vervoert door en klein werkster !!? Vreemd…neen ? In volle winter ! Een andere…een “Media” wandelt in het verzamelgebied en legt zaden, eerder de middelmatig en grote, voor het ingangbuisje, kant terrarium. Is het om het nest te beschermen ? Of om de temperatuur te regelen ? Ik heb het vergeten te vermelden, dat ik het watten stopsel door een dampprobleem heb vernietigd. Ik hoopte zo een kleine verluchtig bij te brengen voor het oplossen van dit probleem. Wel nu, zij sluiten weer de ingang !
.
.
Zaden zorgvuldig geklasseerd.
25 décembre 2004
005 - Overwintering 2
- samedi 25 décembre 2004 – (REF20041225.OB04.)
- Zorgvuldig geklasseerd, vorige dag, de granen zijn, vandaag, verspreid volledig in het nest ! De kolonie voedt zich verder !... Het is maximum 15°. Een van het venster in de kamer blijft open om een lage temperatuur te behouden en de kolonie in “diapauze” te houden, vermits dat een radiatorkraan niet meer sluit ! ’s Nacht !... sluiten wij de centrale verwarming.
29 décembre 2004
006 - Overwintering 3
Woensdag 29 december 2004- (REF20041229.OB05.)
.
De wandelende koningin…het is 13° !!!
- De koningin, is heel actief, wandelt voortdurend in het nest, mits een temperatuur van 13°!
- De zaden zijn terug gesorteerd en samen geplaatst. De kleine zwarte graantjes zijn eerst en vlug opgegeten : er blijven maar weinig over ! Verbazend ! Mijn onderzoeken wat betreft die zaden brengen mij tot de conclusie en zeker om te kunnen bevestigen, dat de kleinste “navettes” en de grootste koolzaden zijn. Een goede eetlust, eigenaardig, door die koude en er zijn maar in de feite enkel zestig mieren, en dan ook nog een supplement van de vloeibare suiker !!!
.
.
Werksters op een tampon doorweekt met vloeistof
31 décembre 2004
007 - Overwintering 4
Vrijdag 31 december 2004 – (REF20041231.OB06.)
- De « Messor Barbarus, zijn angstiger dan de vroegere soorten geobserveerd des tijd, zeker de koninging! Als ik de schuildoek, die de ruit bekleed afneem, is de paniek onmiddellijk ingetreden: zij reageren sterk en zeker tegenover trillingen. Een foto opname is al een opmerkelijke prestatie, althans, ik neem duizend voorzorgen om het gemaakte nest te benaderen.
- Ik heb een mengeling gekocht van 200 gr., kleine koolzaden en navetten, ik was wel licht bezorgd voor de koolzaden : zijn ze giftig? (volgens een informatie opgenomen op het Net ). Althans de koolzaadlijnkoeken zijn vaak gebruikt in dieren en vogelvoeding, maar het is wel om toezicht te houden ! Zelf, moet ik ze één per één verwijderen, want, ik heb er wel 100 gr. koolzaden in mijn graanreserve bijgevoegd !!!
- Persoonlijk, vind ik dat het te warm is in de Kamer. De 15° brengt de kolonie niet in de winterslaap. Ik zou graag dalen onder de 10°, maar, de radiatorkraan staat nog altijd vast !
03 janvier 2005
008 - Overwintering 5
Maandag 3 januari 2005 – (REF20050103.OB07.)
- Het uitdelen van tarwegriesmeel !... Bij het verlaten van het restaurant, waar wij genoten hebben van een uitstekende couscous, hebben wij ook nog over culinaire specialiteiten en toeristische gegevens gesproken, het geboorteland van de eigenaar. Ik heb de gelegenheid genomen om een woordje te plaatsen over de mieren en zo heb ik de vrijheid genomen om een klein lepeltje tarwegriesmeel te vragen. Hij heeft mij 100 gr aangeboden ! Ik was ongeduldig om ze aan mij beestjes te geven, de mieren waren er zot van ! Verbazende observatie, ze zijn aangehaakt aan de zijde van de kamer, hoofd naar beneden, het tarwegriesmeel tussen de kaken (mandibulae). Deze maakt, onmiddellijk en vlot, de speekselafscheiding en het kauwen voor het verdelen van deze droomvoeding ! Zie onderaan de beelden ! Deze houding is ook vermeld in een videofilmpje. Ik herhaal u, wij zijn nog altijd in de winterslaapperiode (diapauze) en onder een temperatuur van 13°, dag ! Wij kunnen nog twee graden aftrekken voor de nacht !!!
- De volgende dag, heb ik een grote vergissing begaan, met het tarwegriesmeel in de koelkast te plaatsen ! De tarwe was vlug beschimmeld !!!
- De foto’s hier onderaan tonen ons de speekselafscheiding ; die van boven, acht werksters kop naar beneden, het griesmeel tussen de “mandibulae ; die van beneden, de voedingverdeling. Het graan zo gekauwd neemt een goudkleur.
.
.
06 janvier 2005
009 - Overwintering 6
Donderdag 6 januari 2005 – (REF20050106.OB08.)
Niets te vermelden, maar we kunnen nog niet bevestigen dat mijn kleine kolonie in diapauze is onder een temperatuur van 13°! Er zijn nog altijd werksters in het nest en naast de zaden. Geen mieren op het wattentampon, maar ik heb vloeibare suiker vervangen door zacht water voor de speekselafscheiding van de granen. Vergeet niet het gebrek aan trophallaxie bij het “genus” Messor ! Ik zou graag de suiker vervangen door zetmel van bij de banketbakkerswinkel, voor de koolhydraten dat zij bevatten !
Niet tegenstaande, heb ik een mengsel gevonden en gekocht van “wildzaden van onze streek” en bijgevoegd in mijn kleine graanreserve. De keus zal zich zo vermeerderen met het brengen van deze nieuwe variëteiten. Zo, zal ik hun voorkeur observeren voor de toekomende lente.
10 janvier 2005
010 - Overwintering 7
.
Enkele larven
.
- Na het bekijken van het beeld hierboven, is het nog altijd moeilijk om te bevestigen dat het kolonie in winterslaap gaat. Ok !...Ik heb het al gesignaleerd, maar deze periode is ook één van de delicaatste voor het kweken in gevangenschap en ik ken niet het gedrag van deze middellandse soort in winterslaap ! Daar er weinig informatie beschikbaar is, in hun natuurgebeid, de graanzolders, kunnen volgens zekere waarnemingen, een diepte van twee meters bereiken ! Ik ben niet overtuigd dat deze soort in winterslaap gaat. Waarom, dan, hamsteren zij kilo’s voeding ? Wij zijn vandaag, altijd onder een temperatuur van ongeveer 12 tot 15° !
- Ik heb de video bekeken over de voeding van de graanmier Messor Barbarus Capitatus, een realisatie van Pierre Wauquier in de streek van Périgord (Dordogne) langs de “Vizère”. Wetenschappelijke directie van Bernadette Delage Darchen, 300 km van de Middellandse zee ! Ik vraag mij af, of het vergelijken van de beelden van het filmpje en mijn foto’s, als de soort die ik bezit niet Capitatus is ? Die van mij,.. de koningin en de werksters zijn echt zwart...neen ?
- De buitentemperatuur ? Wel !...wij hebben voor het ogenblik een minima van 7° in België en in het Noorden van Frankrijk, terwijl in het zuiden van Frankrijk is het maar 2° deze week ! Ik denk dat de ondergrond (rotsachtig,silicium, kalkachtig, kwarts), de primordiale factor is voor de inplanting van een Messor kolonie, meer dan voor het bewaren van hun voedsel (droog), meer dan de temperatuur zoveel geciteerd. Wij hebben (volgens "faune de Belgique - Fourmis, door Christophe De Biseau & Jean-Marc Couvreur), Messor van de soort Rifitarsis in België, alleen opgemerkt in Waulsort, nog in een rotsachtige grond !
In het algemeen denk ik, dat de "Messor" laat aan het oppervlakte komt, ik vermoed ook dat zij eerst hun reserve gebruiken voor dat zij hun neus buitenzetten. Wij zien het wel later.
- In gevangenschap, zijn wij ver van de realiteit, de winterslaap van de vroegere geobserveerde soorten, waren wel heel verschillend dan het “genus” Messor die ik vandaag bezit ! De soorten Niger, Flavus en Alienus waren wel in een bol of eerder in een gespannen tros en bijna onbewust (lethargie) met zo gezegd onbeduidende poppen. Alhoewel, ik altijd mijn kolonie gevangen heb in de vriesperiode, temperatuur dicht bij nul graden. Dit procédé heb ik gelezen in het boek van Albert Raignier "L'instinct chez les insectes, chapitre: "Les fourmis sauvent les sinistrés", dit boek, was voor mij de referentie voor het maken van nesten in het pleitster en mij passie voor de mieren.
.
.
"Major" vervoer de voeding !
011 - Overwintering 8
- maandag 10 januari 2005 – (REF20050110.OB10.)
.
- Vandaag, heb ik een buitentemperatuur geregistreerd van 14°, een record !...
Een werkster "minor" wandelt in het buisje, tussen het nest en het verzamelgebied : zelfde kamertemperatuur, het raam groot open.
Het radiatorkraanje is eindelijk hersteld : zo kan ik het mogelijk maken de temperatuur tijdens de dag te doen dalen en eindelijk de winterslaap te bereiken ! Met het nemen van een foto, deze avond, heb ik een werkster gezien die drie verse eieren vervoerde. Dit bevestigt wel dat de “Barbarus”, nog steeds niet in winterslaap zijn, of is het zo voor deze soort, een broedselaanwezigheid in alle evolutiestadium. Ik zou althans graag willen dat het koningin haar rustperiode bereikt, ik denk dat het nodig is voor haar overleving !
.
13 janvier 2005
012 - Overwintering 9
- Donderdag 13 januari 2005 – (REF20050113.OB11.)
.
Vandaag, 15 foto's zijn genomen, allen zijn mislukt ! Ik slaag er niet in om de optimale regeling te vinden !
.
.
Koningin en een kleine groep eieren.
- Hier boven , een nieuwe foto, uit een nieuwe serie genomen deze namiddag : op “macro” en een automatische regeling.
- Zelfde opmerking, het leggen (eitjes) onder 12°? Ik heb schrik om de temperatuur te doen dalen onder 10° : de gegevens op het forum “APEF – Antslab spreken niet duidelijk over de winterrust van de soort Capitatus – Barbarus, daar wordt er wel vermeld, een temperatuur tussen 12 en 15° Maar ik ben heel sceptisch over deze gegevens, na mijn observatie en een constante controle door een elektronische thermometer, en dit een of meer keer per dag.
De weerberichten zijn nauwkeurig gevolgd, zowel in het zuiden van Frankrijk als bij ons ( TV). Het ritme van de foto-opnamen is groot om van dicht bij de evolutie te volgen van die “Babarus” of “Capitatus”, die echt verbazend ziin. De werksters gaan zich voeden op het watten die doorweekt zijn met vloeibare suiker, al twee dagen : zonder succes in het begin, maar het begint weer, het water trekt hun absoluut niet meer aan.
14 janvier 2005
013 - Overwintering 10
- vrijdag 14 januari 2005 – (REF20050114.OB12.)
- Als gisteren, een zonnige dag maar koeler, vorst verleden nacht. Ik bezit niet de nachtelijke temperatuur. Deze morgen,12°, en de koningin zoekt, denk ik, een andere plaats. Zij wandelt naar de kamer ernaast, een werksters “minor” houdt enkele eitjes naast haar. Ik hoop betere foto’s te maken, als ze beslist te verhuizen in een minder diepe plaats. Enkele mieren bevinden zich in het buisje waar de mengeling van suikerwater zich bevindt. Ik heb exotische granen bijgevoegd aan mijn voedingreserve : gierst, platzaad, maha, hennepzaden en niger - Eerste dode werkster gevonden in het buisje “jachtgebied”. Een andere, «minor» wandelt in dezelfde buis, een stukje zetmeel tussen de “mandibulae”, maar niet zeker ? Of graanafval? Misschien, al het opkuisen van het nest. Te herhalen, we zijn nog altijd in volle winter ?
20 janvier 2005
014 - Overwintering 11
donderdag 20 januari 2005 – (REF20050120.OB13.)
Planning voor het winterslaap – Trage bewerking :
- Vanaf vandaag, venster en deur gesloten, tot het einde van de maand, om de lage temperatuur het vermijden. Februari, eerste deel, deur open, de kamer zal zo de warmte krijgen de andere kamers, dus een temperatuur iets hoger tijdens de dag…’s nacht de verwarming zal gesloten zijn. Tweede deel van februari, deur gesloten met verwarming, één radiator open. Maand maart, twee radiatoren open en deur gesloten, tot de aankomst van de mooie dagen.
- In het nest, de activiteiten gaan traag door, 14 tot 15° dag. Er is een klein pakje eieren, gisteren een klein “minor” in het jachtgebied. (12°)
- Kandijsuiker, die ik bijgevoegd heb aan de vloeibare suiker, is echt minder goed.
23 janvier 2005
015 - Overwintering 12
zondag 23 januari 2005 – (REF20050123.OB14.)
- Gisteren, een mooie en zonnige dag. Als gevolg onmiddellijk een lichte temperatuurverhoging…16°. De kolonie komt, nu al, uit haar zogezegde winterslaap : het poetsen van het nest is duidelijk opgemerkt, maar de nachten zijn nog altijd heel koud. De eitjes zijn meestal gehouden door een “major” (grote media?), de grootste van de kolonie. Er zijn er maar twee!... wel eigenaardig deze aanwezigheid van “majoren” het eerste jaar !!!
30 janvier 2005
016 - Overwintering 13
zondag 30 januari 2005 – (REF20050130.OB15)
- Sinds zaterdag, de deur van de kamer is opengebleven ! Buiten, hebben wij sweeuw, vorst de volgende nachten. De t° stabiliseert zich rond 16° : temperatuur naar de andere kamers doorgestuurd, allen overdag ! De zaden neergelegd in het jachtgebied zijn 's nacht opgenomen, het buisje is door aarde verstopt. Ik had, althans, zorgvuldig het steentje gepoetst en geplaatst in het verzamelgebied ! Maar, in de holte was, hier en daar, aarde, dus een minimum om te gebruiken voor dat werk.
Ik heb een foto van de koningin genomen, zij verplaatst zich voor de tweedemaal naar de kamer ernaast ( in het pleisternest). Door de flash, is zij in paniek teruggekeerd in haar schuilplaats ; waar zij zich bevond in het begin van haar gevangenschap ! Volgens de foto’s, denk ik, dat er meer dan tien eitjes zijn (minimum)? Plus, natuurlijk, de poppen die de winter hebben doorgebracht.
.
.
Einde van de winterslaap
01 février 2005
017 - Einde - Overwintering
Dinsdag 1ste februari 2005 – (REF20050201.OB16.)
- De kamertemperatuur steeg tot 17°, ik denk dat het winterslaap van mijn kolonie voorbij is. Het moet ook vermeld worden, dat wij dit jaar een zachte winter hebben gehad, alhoewel dat de maand februari dikwijls de koudste temperaturen kunnen geven ! Maar de radiatoren zijn nu open.
Ik neem geen risico om ze terug in de kou te plaatsen. Ik denk persoonlijk niet, dat de soort Messor echt in winterslaap gaat. Een vertraging en niets meer. Ik heb kunnen observeren, voor de eerste winterslaap dat zij nooit hebben gelaten van zich te voeden en eitjes te leggen . Zelf, als het leggen zwak geweest is !!! Als deze soort, in de natuur, diepe galerijen bezit, meer dan twee meters diep, vermoed ik dus, dat de temperatuur hoger staat dan bij mij. De natuur is zo gemaakt, dat een belangrijke reserve ook een nutteloze daad zou zijn en ook onwaarschijnlijk!...
03 février 2005
018 - Lente ontwaking
MESSOR BARBARUS - MIEREN.
- De lente ontwaking .
NB : Herhaling – De gedaanteverwisseling van het broedsel.
+/- 10 dagen om uit het ei te komen, de larven verpoppen zich vijftiendagen later. De nimfen vervormen zich in imago, veertien dagen later, dus een totaal van +/- 40 dagen. De duur, varieert volgens de kasten, er zijn er die 20 dagen signaleren voor het maken van een “minor”, onder 30°. Tweemaal meer voor een “major”, moeilijk om dit te bevestigen ! De temperatuur speelt een doorslaggevende rol, de voeding zeker als tweede belangrijke factor voor deze evolutie, zonder de vochtigheid te onderschatten !
04 février 2005
019 - Ontwaking 1
Vrijdag 4 februari 2005 – (REF20050204.OB17)
- De temperatuur schijnt zich te stabiliseren, 17°ongeveer overdag, in de kamer natuurlijk ! 's Nacht, buiten, dalen wij tot de vorst. De twee radiatoren zijn open om de schommeling van de temperatuur te vermijden en dat mijn kleine kolonie niet terug in hun winterslaap keert !
- Niets te vermelden, de granenverzameling is rustig. Geen ongerustigheid, er is genoeg reserve in het nest.